Theo Bộ luật Lao động Việt Nam mới nhất (Bộ luật Lao động 2019), mối quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động được ràng buộc chặt chẽ thông qua các quy định về hợp đồng và thử việc. Hiện tại pháp luật chỉ công nhận 2 loại hợp đồng lao động: xác định thời hạn (tối đa 36 tháng) và không xác định thời hạn. Quá trình thử việc chỉ được áp dụng 1 lần cho mỗi công việc với thời gian dao động từ 6 đến 180 ngày tùy chức danh, mức lương thử việc phải đạt ít nhất 85% lương chính thức. Cả hai bên đều có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt thời hạn báo trước quy định tại Điều 35 và Điều 36, trừ một số trường hợp đặc biệt được miễn báo trước để bảo vệ quyền lợi tối đa cho người lao động.
Việc nắm rõ các quy định pháp lý về lao động không chỉ giúp các nhà quản trị doanh nghiệp (HR) vận hành tổ chức đúng luật, tránh rủi ro tranh chấp mà còn giúp người lao động tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
Dựa trên nền tảng của Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, dưới đây là những thông tin cốt lõi và thực tế nhất về hợp đồng lao động, chế độ thử việc và các quy định chấm dứt hợp đồng mà bạn cần biết.
Các loại hợp đồng lao động hiện hành theo luật mới
Một trong những thay đổi quan trọng nhất mà mọi người cần lưu ý là việc bãi bỏ hình thức “Hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định”. Hiện nay, pháp luật chỉ còn công nhận 2 loại hợp đồng lao động chính thức:
- Hợp đồng lao động không xác định thời hạn: Là loại hợp đồng mà trong đó hai bên không xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng.
- Hợp đồng lao động xác định thời hạn: Hai bên xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng trong thời gian không quá 36 tháng kể từ thời điểm có hiệu lực.
💡 Lưu ý quan trọng cho Doanh nghiệp: Khi hợp đồng xác định thời hạn hết hạn mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc, trong vòng 30 ngày hai bên phải ký hợp đồng mới. Nếu không ký, hợp đồng cũ sẽ tự động trở thành hợp đồng không xác định thời hạn. Doanh nghiệp cũng chỉ được ký thêm tối đa 01 lần hợp đồng xác định thời hạn, sau đó bắt buộc phải ký hợp đồng không xác định thời hạn.
Quy định thử việc mới nhất: Thời gian và Mức lương
Quá trình thử việc là giai đoạn để hai bên tìm hiểu về năng lực và môi trường làm việc. Để tránh việc lạm dụng sức lao động, pháp luật quy định rất rõ ràng về thời gian và quyền lợi tài chính như sau:
Thời gian thử việc tối đa cho từng vị trí
Thời gian thử việc chỉ được áp dụng duy nhất 01 lần đối với một công việc và được phân cấp cụ thể:
| Vị trí / Chức danh công việc | Thời gian thử việc tối đa |
| Người quản lý doanh nghiệp (theo Luật Doanh nghiệp) | Không quá 180 ngày |
| Công việc cần trình độ chuyên môn từ Cao đẳng trở lên | Không quá 60 ngày |
| Công việc cần trình độ Trung cấp, công nhân kỹ thuật, nghiệp vụ | Không quá 30 ngày |
| Các công việc phổ thông, công việc khác | Không quá 06 ngày làm việc |
Lưu ý: Không áp dụng thử việc đối với người lao động ký hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng.
Mức lương thử việc
Tiền lương của người lao động trong thời gian thử việc do hai bên tự thỏa thuận nhưng pháp luật đặt ra hạn mức tối thiểu: ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc chính thức đó.
Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
Bộ luật mới đã cởi trói rất nhiều cho người lao động khi cho phép họ có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần lý do, chỉ cần đáp ứng điều kiện về thời hạn báo trước:
- Ít nhất 45 ngày: Đối với hợp đồng không xác định thời hạn.
- Ít nhất 30 ngày: Đối với hợp đồng xác định thời hạn từ 12 – 36 tháng.
- Ít nhất 03 ngày làm việc: Đối với hợp đồng dưới 12 tháng.
Các trường hợp người lao động được nghỉ việc ngay không cần báo trước
Để bảo vệ người lao động khỏi các môi trường độc hại hoặc hành vi vi phạm từ phía chủ doanh nghiệp, Điều 35 quy định người lao động có quyền nghỉ việc ngay lập tức (không cần báo trước) nếu:
- Không được bố trí đúng công việc, địa điểm hoặc không bảo đảm điều kiện làm việc thỏa thuận.
- Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn.
- Bị ngược đãi, đánh đập, nhục mạ hoặc bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc.
- Lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo chỉ định của bác sĩ.
- Đủ tuổi nghỉ hưu hoặc phát hiện doanh nghiệp cung cấp thông tin không trung thực khi ký hợp đồng làm ảnh hưởng đến việc thực hiện công việc.
Các câu hỏi thường gặp về Hợp đồng và Thử việc (FAQs)
Người sử dụng lao động có được giữ bản chính CMND/CCCD hay văn bằng của người lao động không?
Tuyệt đối KHÔNG. Theo Điều 17 của Bộ luật Lao động, đây là hành vi bị nghiêm cấm. Người sử dụng lao động không được phép giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động, cũng như không được yêu cầu người lao động đặt cọc tiền hoặc tài sản để bảo đảm cho việc thực hiện hợp đồng.
Trong thời gian thử việc, nếu thấy không phù hợp thì có được nghỉ việc ngay không và có phải bồi thường không?
CÓ được nghỉ ngay và KHÔNG phải bồi thường. Theo Khoản 2 Điều 27, trong thời gian thử việc, cả người lao động và người sử dụng lao động đều có quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc hoặc hợp đồng lao động đã giao kết mà không cần báo trước và không phải bồi thường nếu cảm thấy công việc không đạt yêu cầu hoặc không phù hợp.
Một người có được ký nhiều hợp đồng lao động với các công ty khác nhau không?
CÓ. Người lao động hoàn toàn có thể giao kết nhiều hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động khác nhau, miễn là bảo đảm thực hiện đầy đủ các nội dung, thời gian đã giao kết. Việc tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế trong trường hợp này sẽ được thực hiện theo quy định riêng của pháp luật về bảo hiểm (thông thường sẽ đóng tại nơi ký hợp đồng lao động đầu tiên).