Luật Hôn nhân và Gia đình là một trong những bộ luật chạm đến đời sống thực tế của mọi cá nhân sâu sắc nhất. Dưới đây là 4 nhóm quy định cốt lõi, thường xuyên phát sinh tranh chấp và được tìm kiếm nhiều nhất trên mạng xã hội cũng như các công cụ tìm kiếm.
Điều kiện kết hôn hợp pháp theo quy định mới
Để một cuộc hôn nhân được pháp luật công nhận và bảo vệ, hai bên nam nữ bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí tại Điều 8:
- Về độ tuổi: Nam phải từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ phải từ đủ 18 tuổi trở lên (tính theo ngày, tháng, năm sinh chính thức).
- Về ý chí: Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định, không bên nào được ép buộc, lừa dối hay cản trở bên nào.
- Năng lực pháp lý: Không bị mất năng lực hành vi dân sự.
- Các trường hợp cấm: Không thuộc các trường hợp cấm kết hôn như: Kết hôn giả tạo, tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, người đang có vợ/chồng hợp pháp, hoặc kết hôn giữa những người có cùng dòng máu về trực hệ, có họ trong phạm vi ba đời.
Chế độ tài sản của vợ chồng: Đâu là tài sản chung?
Tranh chấp tài sản luôn là “điểm nóng” khi hôn nhân rạn nứt. Luật chia rõ hai khối tài sản để phân định quyền sở hữu:
Tài sản chung của vợ chồng (Điều 33)
- Tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân.
- Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn (trừ trường hợp được thừa kế riêng, tặng cho riêng).
- Lưu ý: Trong trường hợp không có chứng cứ chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó được coi là tài sản chung.
Tài sản riêng của vợ chồng (Điều 43)
- Tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn.
- Tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân.
- Tài sản được chia riêng cho vợ chồng khi vẫn đang trong thời kỳ hôn nhân.
Thủ tục ly hôn và Quyền nuôi con khi cha mẹ “đường ai nấy đi”
Luật chia hình thức ly hôn làm 2 loại với tính chất và thời gian xử lý khác nhau:
- Thuận tình ly hôn (Điều 55): Cả hai bên cùng tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận thống nhất được về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, giáo dục con cái.
- Ly hôn theo yêu cầu của một bên (Đơn phương ly hôn – Điều 56): Khi một bên nộp đơn do có căn cứ về việc vợ/chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài.
Quy định đặc biệt về quyền trực tiếp nuôi con (Điều 81)
- Con dưới 36 tháng tuổi được giao trực tiếp cho mẹ nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
- Con từ đủ 07 tuổi trở lên thì tòa án phải xem xét nguyện vọng của con muốn ở với ai trước khi đưa ra phán quyết.
Điểm mới mang tính nhân văn: Cho phép mang thai hộ
Luật năm 2014 đã mở ra cơ hội lớn cho các gia đình hiếm muộn bằng việc cho phép Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Tuy nhiên, quy định này được kiểm soát cực kỳ chặt chẽ nhằm tránh biến tướng thương mại hóa:
- Chỉ áp dụng giữa những người có quan hệ thân thích cùng hàng (chị em ruột, chị em họ…).
- Người mang thai hộ phải đã từng sinh con và chỉ được mang thai hộ 01 lần duy nhất.
- Phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chồng (nếu người mang thai hộ đang có gia đình).
Các câu hỏi thường gặp (FAQs)
Người chồng có quyền đơn phương xin ly hôn khi vợ đang mang thai không?
KHÔNG. Nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của bà mẹ và trẻ em, Khoản 3 Điều 51 quy định rõ: Chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. (Ngược lại, nếu người vợ chủ động nộp đơn đơn phương ly hôn trong giai đoạn này thì Tòa án vẫn thụ lý bình thường).
Vợ ở nhà làm nội trợ, không đi làm kiếm tiền thì khi ly hôn có được chia tài sản chung không?
CÓ. Luật quy định công việc nội trợ và lao động trong gia đình được tính tương đương với lao động có thu nhập. Khi phân chia tài sản chung, tòa án sẽ xem xét đến yếu tố hoàn cảnh và công sức đóng góp, nhưng người làm nội trợ vẫn hoàn toàn có quyền hưởng phần tài sản chung tương xứng.