Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tăng tốc mạnh mẽ, công nghệ chuỗi khối (Blockchain) đã vượt qua ranh giới của một xu hướng công nghệ thuần túy để trở thành hạ tầng số cốt lõi. Nhằm thiết lập hành lang phát triển bứt phá cho công nghệ này, ngày 22/10/2024, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc đã ký ban hành Quyết định 1236/QĐ-TTg, công bố Chiến lược quốc gia về ứng dụng và phát triển công nghệ chuỗi khối đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
Dưới đây là cẩm nang phân tích chi tiết từ định nghĩa nền tảng đến các mục tiêu hành động và quan điểm chiến lược của Chính phủ nhằm đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia dẫn đầu về kinh tế số.
Bản chất công nghệ: Công nghệ Blockchain là gì?
Công nghệ Blockchain (hay công nghệ chuỗi khối) được hiểu là kiến trúc công nghệ giúp mã hóa tất cả các dữ liệu thành các khối (blocks) độc lập, đồng thời liên kết chuỗi mật mã để tạo thành một cuốn sổ cái dài (chain).
- Cơ chế lưu trữ bất biến: Khi có thông tin hoặc giao dịch mới phát sinh, hệ thống sẽ tự động xác thực, đóng gói vào một khối mới và nối tiếp vào khối cũ. Điểm đặc trưng là dữ liệu lịch sử trong Blockchain không thể bị xóa bỏ, sửa đổi hay thao túng, đảm bảo tính toàn vẹn tuyệt đối.
- Mạng lưới phi tập trung: Toàn bộ dữ liệu được sao lưu, đồng bộ tự động và phân tán trên rất nhiều máy chủ (nodes) khác nhau trong cùng hệ thống. Cơ chế này loại bỏ hoàn toàn rủi ro từ một điểm lỗi duy nhất (Single Point of Failure), giảm thiểu nguy cơ gian lận, mất mát dữ liệu và tối ưu hóa tính minh bạch.
Mục tiêu chiến lược quốc gia về phát triển Blockchain theo Quyết định 1236
Quyết định 1236/QĐ-TTg vạch rõ lộ trình phát triển chuỗi khối quốc gia qua hai giai đoạn then chốt với các chỉ tiêu định lượng cụ thể:
Giai đoạn tăng tốc đến năm 2025: Thiết lập nền tảng và thúc đẩy ứng dụng
- Xây dựng Hạ tầng chuỗi khối Việt Nam: Hình thành nền tảng hạ tầng chuỗi khối quốc gia đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn pháp lý về an ninh mạng, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân; hỗ trợ khả năng tích hợp, chia sẻ liên thông giữa các mạng lưới và phục vụ công tác quản lý nhà nước.
- Phát triển nguồn nhân lực và nghiên cứu: Thúc đẩy nghiên cứu tại 03 trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia; xây dựng và nâng cấp 10 cơ sở nghiên cứu, đào tạo chuyên sâu nhằm đưa Blockchain vào khung chương trình giảng dạy chính thức tại các trường đại học, cao đẳng và dạy nghề.
- Xây dựng mạng lưới thử nghiệm và hệ sinh thái: Thiết lập tối thiểu 01 trung tâm/đặc khu thử nghiệm (sandbox) về chuỗi khối để hình thành mạng lưới quốc gia. Đồng thời, kiến tạo hệ sinh thái “Blockchain+” thông qua việc tích hợp sâu công nghệ này vào các ngành mũi nhọn: tài chính – ngân hàng, y tế, giáo dục, thương mại, logistics, bưu chính, năng lượng, du lịch, nông nghiệp và dịch vụ công.
Định hướng chiến lược đến năm 2030: Chuyển mình dẫn đầu và định vị thương hiệu
- Mở rộng quy mô hạ tầng: Củng cố, vận hành Hạ tầng chuỗi khối quốc gia để cung cấp dịch vụ cả trong và ngoài nước; ban hành bộ tiêu chuẩn chính thức về ứng dụng Blockchain tại Việt Nam.
- Nâng cao vị thế quốc tế: Đưa Việt Nam gia nhập nhóm các quốc gia dẫn đầu khu vực và thế giới về nghiên cứu, ứng dụng chuỗi khối.
- Thương mại hóa thương hiệu số: Xây dựng thành công 20 thương hiệu Blockchain uy tín về nền tảng, sản phẩm, dịch vụ trong khu vực; duy trì tối thiểu 03 trung tâm/đặc khu thử nghiệm tại các thành phố lớn.
- Đỉnh cao đào tạo: Có đại diện của Việt Nam nằm trong Bảng xếp hạng nhóm 10 Cơ sở đào tạo và nghiên cứu về chuỗi khối dẫn đầu tại khu vực châu Á.
Sáu quan điểm chiến lược cốt lõi trong phát triển Blockchain
Để đạt được các mục tiêu tham vọng trên, Chiến lược quốc gia đặt ra 6 định hướng tư duy xuyên suốt cho toàn bộ bộ máy quản lý và doanh nghiệp công nghệ:
- Hạ tầng số và công nghiệp công nghệ số: Định vị Blockchain là xu hướng công nghệ cốt lõi của Cách mạng công nghiệp 4.0, là nền tảng xây dựng hạ tầng dữ liệu tin cậy, đóng góp trực tiếp vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
- Kiểm soát để phát triển: Duy trì việc kiểm soát, đánh giá các rủi ro tiềm ẩn của công nghệ chuỗi khối song song với cải biến kỹ thuật. Hướng dẫn tổ chức, cá nhân tuân thủ pháp luật để phát triển một thị trường ứng dụng an toàn, có trật tự.
- Công nghệ tăng cường giá trị: Tận dụng tối đa ưu thế đột phá của Blockchain kết hợp với vũ trụ số (Metaverse) và công nghệ Web 3.0 nhằm khơi mở các mô hình kinh doanh thế hệ mới, tạo không gian trải nghiệm và phát triển văn hóa số độc đáo.
- Thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện: Lấy đặc tính phi tập trung, chống chối bỏ của Blockchain để gợi mở tư duy thiết kế hệ thống mới, tối ưu hóa quy trình dịch vụ công và tư nhân theo hướng minh bạch, thông minh và an toàn hơn.
- Hướng tới nền kinh tế số, xã hội số: Ghi nhận và bảo đảm quyền sở hữu đối với các tài sản số, tài sản trí tuệ và dữ liệu thông qua tính minh bạch của chuỗi khối, thúc đẩy nền kinh tế đa sở hữu, bền vững.
- Phát triển toàn diện, tiếp cận tới toàn dân: Xã hội hóa và phổ thông hóa kiến thức về Blockchain, đưa công nghệ len lỏi vào mọi ngành nghề, lĩnh vực đời sống để phát huy tối đa hiệu quả kinh tế – xã hội khi có sự tham gia của toàn dân.
Bảng tổng hợp đối chiếu lộ trình mục tiêu chiến lược quốc gia Blockchain
| Tiêu chí đánh giá | Mục tiêu đến năm 2025 | Mục tiêu định hướng đến năm 2030 |
| Hạ tầng & Tiêu chuẩn | Hình thành Hạ tầng chuỗi khối Việt Nam bảo mật | Củng cố, mở rộng dịch vụ ra quốc tế; ban hành tiêu chuẩn quốc gia |
| Đặc khu / Trung tâm thử nghiệm | Thiết lập tối thiểu 01 trung tâm/đặc khu thử nghiệm | Duy trì vận hành tối thiểu 03 đặc khu tại các thành phố lớn |
| Cơ sở đào tạo & Nghiên cứu | Đạt 10 cơ sở nâng cấp; đưa vào khung chương trình giảng dạy | Có đại diện nằm trong Top 10 cơ sở dẫn đầu châu Á |
| Thương hiệu doanh nghiệp | Khởi tạo hệ sinh thái ứng dụng “Blockchain+” rộng khắp | Xây dựng thành công 20 thương hiệu nền tảng, dịch vụ uy tín |
| Vị thế quốc tế | Hoàn thiện nền tảng kỹ thuật và thể chế | Thuộc nhóm các quốc gia dẫn đầu thế giới và khu vực |