Nhằm sớm thay thế những quy định không còn phù hợp gây cản trở sự phát triển, số lượng văn bản luật được thông qua thời gian qua liên tục tăng dần qua các kỳ họp Quốc hội. Chỉ tính riêng thời điểm đầu năm 2026, toàn quốc đã có đồng loạt 29 đạo luật chính thức bước vào giai đoạn triển khai trên thực tế.
Tuy nhiên, câu chuyện “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư” vẫn chưa có sự chuyển biến căn bản, vô tình kéo rộng các khoảng trống pháp lý và tạo ra độ trễ lớn trong việc đưa chính sách vào cuộc sống, gây lãng phí nguồn lực đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp.
Điểm nghẽn từ thực tế: “Đóng băng” thủ tục vì thiếu căn cứ pháp lý
Tình trạng “nợ đọng” văn bản hướng dẫn chi tiết thi hành đã và đang gây ra những phản ứng dây chuyền, làm gián đoạn trực tiếp các hoạt động hành chính công tại nhiều địa phương.
- Vướng mắc tại Luật Đầu tư 2025: Dù chính thức có hiệu lực từ ngày 01/03/2026, đạo luật này lại rơi vào tình cảnh thiếu các nghị định hướng dẫn đi kèm. Ngay sau mốc thời gian này, một số trung tâm hành chính công lớn như tại Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh đã phải ban hành thông báo tạm dừng tiếp nhận các bộ hồ sơ thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động đầu tư, do không có biểu mẫu và căn cứ pháp lý mới để giải quyết.
- Giải pháp tình thế: Để xử lý ùn tắc, Bộ Tài chính đã nhanh chóng ban hành văn bản đề nghị các cơ quan tạm thời tiếp tục áp dụng trình tự, thủ tục quy định tại các văn bản cũ (Nghị định số 31/2021/NĐ-CP, Nghị định số 19/2025/NĐ-CP và Thông tư số 03/2021/TT-BKHĐT). Tuy nhiên, các quy định cũ này chỉ được chấp nhận nếu “vẫn còn phù hợp” với tinh thần của Luật Đầu tư 2025 — một khái niệm mang tính định tính cao, dễ dẫn đến sự thiếu đồng bộ, lúng túng khi triển khai thực tế giữa các địa phương.
Hệ lụy từ việc lặp lại các khoảng trống pháp lý
Theo đánh giá từ giới chuyên gia, việc hệ thống chính sách vận hành trong trạng thái “chờ hướng dẫn” không chỉ gây thiệt hại kinh tế vĩ mô mà còn làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước:
Hệ lụy kép đối với nền kinh tế: Doanh nghiệp rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan khi thực hiện đúng luật cũ thì trái luật mới, mà thực hiện theo luật mới lại không có biểu mẫu hướng dẫn. Việc “dừng để chờ” làm tiêu tốn chi phí cơ hội, kéo dài thời gian hoàn vốn của các dự án và giảm sút niềm tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước.
3 giải pháp đổi mới đồng bộ nhằm thiết lập kỷ luật pháp quyền
Để đưa các quy định định khung của luật trở nên dễ áp dụng và thực chất, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 đã siết chặt quy định: Các văn bản hướng dẫn phải được ban hành và có hiệu lực cùng thời điểm với văn bản luật sửa đổi, bổ sung. Bộ Tư pháp khẳng định, thời gian tới cần tập trung vào các giải pháp đột phá sau:
1. Phân định thẩm quyền rõ ràng ngay từ khâu soạn thảo
Trong kế hoạch xây dựng luật, ban soạn thảo phải phân định và “chốt” cụ thể danh mục các điều khoản nào sẽ quy định trực tiếp trong luật, nội dung nào giao cho Chính phủ quy định tại nghị định, hoặc giao Bộ ngành hướng dẫn tại thông tư.
2. Triển khai song hành quy trình xây dựng văn bản
Chấm dứt tư duy lập pháp tuần tự (luật thông qua mới bắt đầu viết nghị định). Các cơ quan chủ trì phải tiến hành soạn thảo song song dự thảo luật và các văn bản hướng dẫn thi hành để đảm bảo tính đồng bộ về mặt nội dung và thời gian ban hành.
3. Nâng cao kỷ luật thực thi và trách nhiệm người đứng đầu
Coi việc chậm ban hành văn bản hướng dẫn là hành vi vi phạm kỷ luật công vụ. Thiết lập cơ chế giám sát nghiêm ngặt chất lượng và tiến độ của các văn bản dưới luật để đảm bảo tính tối thượng và thống nhất của hệ thống pháp luật.
Bảng thống kê hệ thống văn bản áp dụng tạm thời trong giai đoạn chuyển tiếp
| Loại văn bản điều chỉnh | Số hiệu văn bản | Vai trò trong giai đoạn chuyển tiếp năm 2026 |
| Nghị định của Chính phủ | Quy định chi tiết Luật Đầu tư | Tiếp tục áp dụng tạm thời cho các hồ sơ hành chính với điều kiện nội dung phù hợp với Luật Đầu tư 2025. |
| Nghị định của Chính phủ | Quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt | Áp dụng hỗ trợ giải quyết các dự án đầu tư quy mô lớn, đặc thù trong thời gian chờ hệ thống văn bản mới. |
| Thông tư của Bộ BKHĐT | Quy định mẫu văn bản, báo cáo đầu tư | Duy trì hệ thống biểu mẫu, báo cáo số liệu cũ để dòng chảy thủ tục tại Trung tâm hành chính công không bị ngắt quãng. |
Chú thích dữ liệu: Bảng dữ liệu trên tổng hợp các công cụ pháp lý tạm thời được Bộ Tài chính đề xuất áp dụng nhằm “gỡ vướng” cho các địa phương. Việc phải sử dụng lại các quy chuẩn từ giai đoạn trước cho thấy tính cấp bách của việc hoàn thiện hệ thống nghị định, thông tư mới, hướng tới mục tiêu xây dựng một Nhà nước pháp quyền an toàn, minh bạch và minh bạch.